Emocje i świadomość u zwierząt

zdjęcie

Emocje i świadomość u zwierząt to temat ciągle budzący kontrowersje i powodujący wiele dyskusji. Najnowsze badania potwierdzają to, co ludzie, którzy mają na co dzień do czynienia ze zwierzętami wiedzą od dawna – zwierzęta odczuwają  takie same emocje co ludzie.

O występowaniu emocji u zwierząt świadczą ich reakcje fizjologiczne i neurochemiczne.  Już Darwin w roku 1872 pisał o emocjach zwierząt, ale opierał się on jedynie na obserwacjach.  Badania  funkcji i struktur  mózgu potwierdzają istnienie  takich samych mechanizmów i struktur zawiadujących emocjami u zwierząt i u ludzi.  Za kierowanie emocjami odpowiedzialny jest układ limbiczny, który jest częścią najbardziej prymitywnych i najstarszych ewolucyjnie obszarów mózgu.

7 lipca 2012 roku w czasie konferencji w Cambridge została podpisana przez najwybitniejszych naukowców na świecie deklaracja „ The Cambridge Declaration on Consciousness”,  w której jednoznacznie stwierdza się, że „Podkorowe sieci neuronowe wzbudzające stany afektywne u ludzi są również niezwykle ważne dla tworzenia emocjonalnych zachowań u zwierząt. Sztuczne pobudzenie tych samych obszarów mózgu generuje analogiczne zachowania i stany emocjonalne zarówno u ludzi, jak i u zwierząt”*

Deklaracja zawiera także stwierdzenie  ”Oświadczamy niniejszym, że brak kory mózgowej nie wyklucza organizmu z doświadczania stanów emocjonalnych. Zbieżne dowody wskazują, że zwierzęta mają neuroanatomiczne, neurochemiczne i neurofizjologiczne substraty stanów świadomości wraz ze zdolnością do wykazywania zachowań zamierzonych. W związku z tym dane te świadczą o tym, że człowiek nie posiada wyjątkowych substratów neurologicznie generujących stany świadomości. Wiele gatunków zwierząt, w tym wszystkie ssaki, ptaki i wiele innych stworzeń w tym ośmiornice, także posiadają takie neurologiczne substraty”*

Deklaracja jednoznacznie potwierdza że zwierzęta odczuwają emocje oraz podejmują świadome i zamierzone działania.  Jest bardzo ważny dokument zamykający wszelkie spekulacje na temat istnienia emocji i świadomości u zwierząt.  Zatem już najwyższy czas zmienić nasze podejście do zwierząt  i traktować je z należnym im szacunkiem i empatią.

iStock_000004668165XSmall

 * tłumaczenie zaczerpnięte z książki Macieja Trojana „ Na tropie zwierzęcego umysłu”

Kocia przyjaźń

DSC_0198Od siedmiu lat mam okazję obserwować najwspanialszą kocią przyjaźń, jak  trwa między moimi kotkami Carroll i Candy. Są to siostry, wysterylizowane kotki rasy bengalskiej. Mimo, że w zasadzie są swoimi przeciwieństwami, to doskonale się ze sobą dogadują. Carroll opiekuje się Candy. Zawsze pomaga jej w sporach z kotami z sąsiedztwa, które Candy prowokuje, a potem ucieka do domu zostawiając Carroll rozwiązanie problemu.

Jak to siostry, potrafią się na siebie złościć i warcząc pacać wzajemnie łąpami, ale nigdy nie ma w tym agresji, a już po chwili wzajemnie się wylizują. Prawie zawsze śpią przytulone do siebie, a przed snem dokładnie się wzajemnie wylizują, co jest oznaką dużej przyjaźni miedzy kotami.

Nie wszyscy mają takie szczęście, bo koty trudno zaprzyjaźniają się z innymi osobnikami swojego gatunku. Jeżeli ktoś chce mieć więcej niż jednego kota, to doradzam wzięcie rodzeństwa. Przypadkowe dobieranie kotów może zakończyć się agresją i sprawi, że koty zmuszone żyć ze sobą pod jednym dachem będę całe życie zestresowane i nieszczęśliwe.

Koty, które się nie lubią unikają wzajemnego kontakt. Gdy jeden z kotów wchodzi do pomieszczenia drugi wychodzi. Nigdy nie śpią blisko siebie, nie bawią się ze sobą.  Zwykle jeden z kotów zajmuje strategiczną pozycję np. w przejściu lub na progu pomieszczenia, w którym znajduje się kuweta i blokuje drugiemu możliwość przejścia lub skorzystania z kuwety. Często jeden z kotów intensywnie wpatruje się w drugiego kota, chodzi za nim i dosłownie go prześladuje. W takich przypadkach może dochodzić także do walk między kotami. Zwykle gdy sytuacja między kotami jest napięta jeden z kotów w domu jest otyły, albo nadmiernie wylizuje sobie futro tworząc wyłysienia na brzuchu lub łapach.  Prześladowany kot może także wpaść w depresję, która objawia się tym, że cały dzień śpi, albo udaje, że śpi.  Czasami poprzez wprowadzenie pewnych zmian w środowisku życia kotów można poprawić relacje między nimi, a jeżeli to nie przyniesie poprawy, to najlepszym rozwiązaniem jest znalezienie innego domu dla jednego z kotów. Jest to dużo bardziej humanitarne niż skazywanie kota na życie w wiecznym strachu i stresie, co w konsekwencji prowadzi do poważnych chorób.

Szkolenie psów – metoda DO AS I DO (DAID) oparta o zdolności uczenia się społecznego psów

Uczenie się społeczne to pozyskiwanie informacji lub nabywanie zachowań poprzez obserwację lub interakcję z innymi osobnikami.

Metoda DAID wykorzystuje zdolność psów do obserwacji i naśladowania zachowań, a także relacje społeczne jakie psy wytwarzają z ludźmi.

W metodzie DAID występuje tzw. naśladownictwo funkcjonalne, to znaczy pies osiąga ten sam cel i robi to w podobny do człowieka sposób mimo różnic anatomicznych. Oznacza to, że pies naśladuje różne czynności człowieka, ale może wykonywać je  inną częścią ciała, np. człowiek robi coś ręką, a pies pyskiem.

Nazwa tej metody szkoleniowej została zaczerpnięta od nazwy protokołu do sprawdzania zdolności naśladowczych różnych zwierząt.

Trening  metodą DAID do składa się z trzech faz :

Faza -1 nauka zasady naśladowania z wykorzystaniem znanych psu trzech zachowań

Faza -2 generalizacja zasady naśladowania z wykorzystaniem sześciu znanych psu zachowań

Faza -3 nauka nowych zachowań za pomocą zasady naśladowania

W  czasie treningu pies uczy się zasady.  Komenda„ powtórz (do it)” nie jest związana z jakimś konkretnym zachowaniem lecz z nową zasadą. Komenda „ powtórz (do it)” oznacza zrób to co ja.

Przeprowadzono badania porównujące szybkość nauczenia psa nowych zachowań metodą DAID oraz metodą kształtowania (kliker):

 W nauce czynności prostych takich jak:

         dzwonienie dzwonkiem pasterskim

         włożenie łapy do hula-hop

         przewracanie butelki

Maksymalny czas na wykonanie przez psa wymaganej czynności wynosił 15 min mierzone od momentu rozpoczęcia próby do chwili wykonania przez psa danego zadania. Psy które przekroczyły ten czas były odrzucane z testu. W teście wzięło udział  15 psów z czego wszystkie zmieściły się w wymaganym czasie. Różnica, chociaż niewielka, wystąpiła w średnim czasie osiągnięcia celu czyli wykonania zadania przez psa.

 Wyniki testu:

DAID

kształtowanie     (kliker)

Ilość psów w teście

15

15

Ilość psów która wykonała zadanie w ciągu 15 min

15

15

Średni czas potrzeby do wykonania zadania (sekundy)

27,19

45,25

W drugim badaniu porównano skuteczność obu tych metod w nauce czynności złożonej:

         otworzenie szuflady

         zamknięcie szuflady

         otworzenie szafki

         zamkniecie szafki

Maksymalny czas na wykonanie przez psa wymaganej czynności wynosił 15 min mierzone od momentu rozpoczęcia próby do chwili wykonania przez psa danego zadania. Psy które przekroczyły ten czas były odrzucane z testu. W teście wzięło udział  14 psów z czego w metodzie DAID wszystkie zmieściły się w czasie 15 minut, a w metodzie klikerowej tylko 11 psów.  Bardzo duża różnica wystąpiła w średnim czasie osiągnięcia celu czyli wykonania zadania przez psa.

 Wyniki testu:

DAID

kształtowanie     (kliker)

Ilość psów w teście

14

14

Ilość psów która wykonała zadanie w ciągu 15 min

14

11

Średni czas potrzeby do wykonania zadania (sekundy)

55,71

356,18

Przeprowadzone badania porównawcze nauki nowych zachowań u psów metodą DAID i kształtowania (kliker)  ukazały bardzo dużą skuteczność metody DAID w nauce złożonych czynności.

Metoda DAID nie zastępuje innych metod pozytywnego szkolenia i powinna być stosowane łącznie z nimi, natomiast sprawdza się i jest bardzo pomocna  w nauce skomplikowanych czynności.

Szczegóły treningu DAID zostaną omówione w czasie seminarium :  „Teoria szkolenia psów, koncentracja, motywacja” które odbędzie się  8.12.2013 w ZSz nr 53 ul Popiełuszki 5 w Warszawie.

Szczegóły dotyczące seminarium są na stronie https://www.psiaedukacja.pl/index.php/ct-menu-item-19/seminaria-kynologiczne/26-komunikacja-psow-wyklad

 

Pies i kot – jak zaprzyjaźnić psa z kotem

Pies i kot

Ferni jako kilkumiesięczny kot został wprowadzony do domu, w którym mieszkał pies Bubu. Dzięki budowaniu pozytywnych skojarzeń udało się spowodować, że pies w ciągu kilku dni zaakceptował kota w domu.

Mimo dużej różnicy w masie ciała, pies i kot aktualnie są najlepszymi przyjaciółmi!

 

Koty – postrzeganie świata

Do zrozumienia zachowań kota konieczna jest znajomość sposobu jego percepcji, czyli działania narządów zmysłów.

Koty znacznie bardziej intensywnie od ludzi wykorzystują narząd dotyku. W skórze kota znajdują się tzw. punkty dotykowe. Są to bardzo czułe na dotyk zakończenia nerwowe. Dlatego skóra kota jest bardzo czuła na dotyk i inne bodźce. W okolicach pyszczka i na łokciach znajdują się włosy czuciowe, tzw. wibrysy. Zawiadamiają one kota o ruchu powietrza i przeszkodach znajdujących się w pobliżu i pozwalają kotu pewnie poruszać się w ciemnościach. Informacje z wibrysów płyną tymi samymi szlakami nerwowymi do mózgu, co bodźce wzrokowe. Mózg łącząc te informacje buduje trójwymiarowy obraz otoczenia. Innym ważnym kocim narządem dotyku są opuszki łap, które są bardzo czułe na dotyk, wszelkie drgania powierzchni. Koty sprawdzają nową rzecz zawsze najpierw łapką, a dopiero potem nosem.  Poduszeczki łap nie są natomiast wrażliwe na temperaturę. Temperatura odczuwana jest przez koci nos, wargi i język.

Koty są dichromatykami, czyli widzą mniejszą gamę kolorów niż ludzie, którzy posiadają widzenie barwne trichromatyczne.  Koty polują głównie o zmierzchu i świcie, gdy widzenie barwne nie jest potrzebne.  Oczy kota są za to bardziej od ludzkich wrażliwe na ruch.

Słuch kota jest znacznie doskonalszy niż słuch człowieka, czy nawet psa. Koty słyszą dźwięki o częstotliwości do 60 kHz, podczas gdy ludzie tylko do 20 kHz. Oznacza to, że koty słyszą dźwięki które są całkowicie poza nasza percepcją, np. dźwięki wydawane przez gryzonie w swoich kryjówkach.

Zmysł węchu jest słabszy niż u psów, ale i tak lepszy niż u ludzi. Psy lokalizują ofiarę za pomocą węchu, a koty na pomocą słuchu i wzroku.  Węch natomiast odgrywa u kotów  bardzo ważną rolę w komunikacji.

Zmysł smaku u kota jest bardzo wybiórczy. Koty nie rozróżniają smaku słodkiego. Potrafią za to rozróżniać wiele smaków wody i mięs.

Wyobrażenie sobie i zrozumienie tych różnic w percepcji pozwoli wejść do fascynującego kociego świata.

 

Jak wychować kota?

Decydując się na kota należy przede wszystkim zapoznać się z jego potrzebami. Zapewnienie kotu możliwości realizacji naturalnych zachowań sprawia, że kot jest szczęśliwy, wesoły i nie sprawia problemów, co można określić jako „dobrze wychowany”.
Podstawowymi potrzebami kota jest:
– prawidłowa dieta i stały dostęp do wody
– ćwiczenia i zabawy umożliwiające realizację instynktu łowieckiego
– kontakt społeczny i fizyczny
– świeże powietrze i słońce
– rośliny do jedzenia
– czyste, komfortowe i bezpieczne miejsce do załatwiania potrzeb fizjologicznych
– bezpieczne i wygodne miejsce do spania
– właściwie umiejscowione drapaki do drapania

Koty nie rozumieją systemu kar i nagród, dlatego nie należy ‘”wychowywać” kota w sposób pojmowany tradycyjnie. Nie powinno się na kota wpływać bezpośrednio, a wyłącznie poprzez odpowiednią modyfikację środowiska, tak aby kot sam z siebie zaczął postępować tak, jak chcą domownicy. Nie wolno kota karać, bo kot nie rozumie kary i dla niego jest to akt agresji ze strony danej osoby. Może to całkowicie zburzyć jego poczucie bezpieczeństwa i zaufanie do danej osoby, a w konsekwencji stać się źródłem problemów, których zwykle pierwszą oznaką jest załatwianie się kota poza kuwetą.

Szkolenie i tresura psów – nowoczesne metody szkolenia psów

Pojecie posłuszeństwa u psa oznacza, ze pies bez oporu akceptuje i wykonuje polecenia opiekuna. Wielu właścicieli psów rozważa podjecie szkolenia swojego psa, gdy zaczyna on sprawiać problemy. Tymczasem każdy właściciel ma inne oczekiwania w stosunku do swojego psa i każdy powinien nauczyć swojego psa tego, czego od niego będzie wymagał. Wtedy psio – ludzka koegzystencja będzie spójna i harmonijna. W konsekwencji pies będzie miał większą swobodę, a właściciel radość z obcowania ze swoim pupilem.
Podstawą efektywnego szkolenia psa jest zbudowanie dobrych i prawidłowych relacji między psem a opiekunem, co umożliwia odpowiedni kontakt i komunikację.

Nowoczesne metody szkolenia zwierząt opierają się o wzmocnienie dodatnie i wygaszenie ujemne. Jest to tzw. pozytywne szkolenie, które polega na stosowaniu nagrody za właściwe zachowanie i ignorowanie zachowania niewłaściwego.

 

rodzaj wzmocnienie wygaszenie
dodatnie pies dostaje nagrodę za to, że siada – prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia zachowania zwiększa się  pies zostaje ukarany za to że siadł – prawdopodobieństwo, ponownego wystąpienia zachowania zmniejsza się
ujemne właściciel przestaje szarpać za smycz gdy pies siadł – prawdopodobieństwo ponownego wystąpienie zachowania zwiększa się właściciel ignoruje psa, który domaga się smakołyku ze stołu, prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia zachowania zmniejsza się

 

W przeciwieństwie do pozytywnych metod, szkolenie tradycyjne opiera się na wygaszaniu dodatnim i wzmocnieniu ujemnym. Oznacza to karanie zachowania niewłaściwego i zaprzestanie nieprzyjemnych dla psa działań, w momencie wykonania przez niego polecenia.

Obecnie odchodzi się od metod tradycyjnych jako dużo mniej efektywnych w szkoleniu oraz rujnujących zaufanie psa do opiekuna.

Dużo lepsze efekty, niż w szkleniu metodami klasycznymi, uzyskuje się poprzez nagradzanie właściwych zachowań, a ignorowanie niewłaściwych. Zwykle już sam brak nagrody za niewłaściwe zachowanie powoduje jego wygaszenie.

Poprzez szkolenie pozytywne, czyli nagradzanie właściwych zachowań, właściciel pokazuje psu jakie zachowanie psa lubi i sprawia, że jest ono dla psa opłacalne. Psy chętniej wybierają zachowania gwarantujące nagrodę. Nie nagradzane zachowanie nie jest dla psa opłacalne i stopniowo coraz rzadziej powtarzane, aż w końcu wygaśnie.